AŞK TESADÜFLERİ SEVER [2011]

Seyrettiğim filmin verdiği hisle, anlattığı şeyden daha fazla ilgilendiğimi bilmem daha önce söylemiş miydim? Kurduğu hayal aleminde kaybolup gidebildiğim, bittikten sonra gerçeğe dönmek için bir müddet beklediğim filmleri seviyorum. O süre geçtikten sonra zihnimde eleştirileri dolaşmaya başlasa da büyük bir önem arzetmiyor. “Aşk Tesadüfleri Sever” böyle, önce hoşlanarak pastel bir sisin arkasından gördüğüm, o his dağıldığında ise kusurlarını önemsemediğim bir film oldu benim için.

“Özgür(Mehmet Günsur) ve Deniz’in (Belçim Bilgin) hayatları boyunca birbirine değip uzaklaşan hikayeleri Ankara’da bir hastanede aynı gün doğmalarıyla başlıyor. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarından sonra Deniz, oyunculuk yapmak isteğiyle, Özgür ise kendi fotoğraf stüdyosunu kurmak için İstanbul’a geliyorlar. Bir deneme çekiminden dönerken sokaktaki sergi afişinde kendi çocukluk fotoğrafını gören Deniz, sergiye giderek Özgür’le tanışıyor ve tesadüfler silsilesi halindeki film zamanla geçmişe dönerek yavaş yavaş çözülüyor.”

“Aşk Tesadüfleri Sever”in genel atmosferinden hoşlansam da, anlattığı çocukluktan başlayan aşk hikayesinin sağlam temellere yaslanmadığını ifade etmem lazım. Deniz ve Özgür’ün arasında doğru dürüst bir paylaşım bile yoktu aslında. Karşılıklı konuşur, ağlaşır veya gülüşürlerken iki yabancı gibiydiler. Filmin bu ana hikayesinde daha önce üzerinden defalarca geçildiği için eskimiş aşk sözleri ve hallerini de sıkça görmeniz mümkün.
Öte yandan..

AYAZDA BİR YÜREK / UN COEUR EN HİVER [1992]

Hayatını 27 yaşında bir düelloda kaybetmiş, ikinci romanını tamamlayamadan ölüp gitmiş Rus şair Lermontov'un hikayesinden okumuş olsaydım belki daha fazla anlar ve severdim Ayazda Bir Yürek filmini. Ama bu, sadece görüntüde akıp geçen haliyle çok da fazla iz bırakmadı bende. 

Edebiyatta ve sinemada defalarca tekerrür etmiş bir üçgen üzerine kurulu hikaye; bir kadın ve biri ona aşık olan, diğeri aşık olduğu iki adam. Camille (Emmanuelle Beart) bir keman virtüözü, kocaman güzel gözleri olan genç bir kadın. Kendinden yaşça bir hayli büyük olan sevgilisi Maxime (Andre Dussollier), bir keman ticarethanesinin sahibi, dışa dönük ve sosyal bir adam. Maxime'in ortağı keman yapımı ve tamirinde usta Stephane (Daniel Auteuil) ise, arkadaşının aksine içe kapanık, sakin ve mesafeli biridir. Camille, Stephane'a aşık olur ve Maxime'den ayrılır. Fakat sevgisini önüne serdiği Stephane, onun aşkına karşılık verecek midir?

Fransız yönetmen Claude Sautet'in yetmiş yaşlarındayken senaryosunu yazarak çektiği Ayazda Bir Yürek, müzik duyarlılığı yüksek bir film. Uzun keman dinletileri ve manalı bakışmaların haricinde bilhassa Stephane'ın iç dünyasına dair çok fazla bulgu içermiyor. Onun konservatuardan ayrıldığını öğreniyor ve duygusal beklentileri olan ilişkilerden kaçındığını anlayabiliyoruz sadece. Öyle sukunetli bir hali var ki, Stephane'ın "ayazda" oluşundan memnuniyet duyduğu izlenimi oluşuyor seyircide. Camille de adamın kapalı bir kutu gibi görünen, anlaşılamayan iç dünyasından etkileniyor gibi. Maxime ise "iyi adam" olarak üzerine düşeni yapıyor ve çekiliyor aralarından.

Köprüdeki Kız filmindeki performansını çok beğendiğim Danielle Auteuil, tutuk-donuk ve gizemli Stephane'ı ustalıkla canlandırırken, Emmanuelle Beart tartışmasız güzelliği ve hüzünlü bakışlarıyla seyirciyi etkisi altına alıyor. Ödüllü yardımcı oyuncu Andre Dussollier ise filmin en hayat dolu karakteri olarak göze çarpmakta. 

Not: Filmle ilgili daha duygusal ve ayrıntılı bir yorum, güzel bir yazı için Uğur Kökden'in Adam Sanat dergisindeki incelemesi ni okuyabilirsiniz.

BAŞKA DİLDE AŞK [2009]

Sahip olduğu şiirselliği bir hiç uğruna yok eden filmdir kendileri. Hikayesi, oyuncuları, mekanları, havası herşeyi yerli yerinde ve hoş ilerlerken sosyal mesaj verme kaygısına düşmeseydi zihnimde çok daha güzel yer edecekti sanıyorum. Maalesef eylem sahneleri inandırıcılıktan da estetikten de uzak çekilmiş.

"Dinleyip konuşarak yaptığı bir işi var Zeynep'in (Saadet Işıl Aksoy). Onur (Mert Fırat) ise bir kütüphanede sessizlik içinde çalışmakta. Ortak bir arkadaşlarının nişanında tanışır, aşık olurlar. Ve ulaşmak istedikleri mutlulukla birlikte başlar sorunlar.."

Senaryo yazımında da emeği bulunan Mert Fırat hayli doğal bir oyun çıkarırken, Saadet Işıl Aksoy için aynı şeyi söylemek pek mümkün değil, "ne yapmam gerektiğini bilmiyorum" der gibi boş boş bakıp, sarsakça dolaşıyor filmde çok zaman. 

Yine de Başka Dilde Aşk, bütününden ziyade ayrıntıları ve anları ile etkisi altına alıyor seyircisini. Onur'un evi, duvarda asılı karatahta, Zeynep'in şaşkın-şirin bakışları, travma geçirmiş komşuları, Louis Aragon'un  şiiri ve benzerleriyle..

Elsaya Şiirler / Louis Aragon 

sana büyük bir sır söyleyeceğim zaman sensin 

zaman kadındır gönlü çelinsin ister zaman

hep okşansın diz çökülsün hep 

dökülmesi gereken bir giysi gibi ayaklarına 

taranmış 

bir upuzun saç gibi zaman 

soluğun buğulandırıp sildiği ayna gibi 

zaman sensin uyuyan sen şafakta ben uykusuz seni beklerken 

sensin gırtlağıma dalan bir bıçak gibi 

ah bu söyleyemediğim işkencesi hiç geçmeyen zamanın 

bu durdurulmuş zamanın işkencesi mavi çanaklarda kan gibi 

bu göz susuzluğundan sen yürürken odada 

bense bilirim büyüyü bozmamak gerektiğini 

daha beter seni kaçak 

seni yabancı bilmekten 

aklın ayrı bir yerde gönlün ayrı bir yüzyılda kalmaktan 

tanrım ne ağırdır sözcükler asıl demek istediğim bu 

hazzın ötesinde taşındı sevgim hiçbir zararın erişemeyeceği yerde bugün 

sen ki benim saat-şakağımda vurursun 

boğulurum soluk alıp vermesen 

tenimde bir duraksar ve yerleşir adımın 

sana büyük bir sır söyleyeceğim her söz 

dudağımda bir dilenen zavallı 

acınacak birşey ellerin için kararan birşey bakışının altında 

işte bu yüzdendir sık sık seni seviyorum deyişim 

boynuna takabileceğin bir tümcenin o parlakca kalp kristali 

kaba konuşmamdan gücenme benim bu konuşma 

ateşte şu tatsız cızırtıyı çıkaran sudur o kadar 

sana büyük bir sır söyleyeceğim bilmem ben 

sana benzeyen zamandan söz açmayı 

bilmem senden söz açmayı bilir görünürüm 

tıpkı uzun bir süre garda 

el sallayanlar gibi gittikten sonra trenler 

bilekleri sönerken yeni ağırlığından gözyaşlarının 

sana büyük bir sır söyleyeceğim korkuyorum senden 

korkuyorum yanın sıra gidenden pencerelere doğru akşam üzeri 

el kol oynatışından söylenmeyen sözlerden 

korkuyorum hızlı ve yavaş zamandan korkuyorum senden 

sana büyük bir sır söyleyeceğim kapat kapıları 

ölmek daha kolaydır sevmekten 

bundandır işte benim yaşamaya katlanmam 

sevgilim.

Louis ARAGON

BLACK SWAN [2010]

"Ey güzel kuğu.. Beyaz, bembeyaz kanatlı kuğu.. Sevgili güzel kız.. Her zaman yapayalnız.. Ne yerim var, ne evim.. Ne karada, ne denizde.. Belki de senin kalbinde.."

Gri ve uçuk pembe, bir çimdik nil yeşili rengine takılıp kalınca makyajı, tekniği, anlattığı buharlaşıyor. Ruhunun  her parçasını bir başka kadından soran şapşal bir küçük kuğunun hikayesi altı üstü. Değil. Renk işte. Mat, donuk, soğuk renkler.. Büyük harfle söylense de siyah ve beyaz değil önemli olan. 

Perdelenen ayakları, tırnaklarıyla kesip çıkardığı kanatları nereye götürüyor Nina'yı? Başını döndüren, aynaları, resimleri dile getiren şey bu kadar mı mühim? 

Yarı karanlık görüneni hayâl tamamlayınca can yakıyor, çarpıyor. Hayâl, bizzat kendi hayâli.. Birkaç eğreti çizgiden müteşekkil cismini görünce.. Alenen yüzüne vurmayınca mı birikiyor zehri?

AV MEVSİMİ [2010]

 Tam kıvamında.. Bir film ancak bu kadar dürüst ve kıvamında olabilir. Şöyle ki; fragmanını izlediğimde koyu karanlık atmosferi ve müzikleriyle açığa çıkan gerilimi tüylerimi diken diken etmiş, güzel bir filmin yaklaşmakta olduğunu haber vermişti. Şimdi izledikten sonra onda bulduğumun tam da tanıtımında vadedilen dramatik polisiye olduğunu söyleyebilirim. 

Şehirden uzak, ıssız bir orman gölünde kesik bir kol bulunur. Cinayet masasının deneyimli polislerinden "Avcı" lakaplı Ferman (Şener Şen), onun gözüpek yardımcısı, oğlu gibi gördüğü "Deli" İdris (Cem Yılmaz) ve ekibe yeni katılan "Çömez" Hasan (Okan Yalabık) olayı araştırmaya başlarlar. Pamuk isimli genç bir kızın öldürüldüğü ortaya çıkar, olayın faili kızın sevgilisi "Asit" lakaplı Ömer (Rıza Kocaoğlu) gibi görünmektedir. Soruşturma sırasında kızın Adanalı zengin bir işadamı, Battal Çolakzade (Çetin Tekindor) ile evli olduğu öğrenilir ve "Av Mevsimi" ilerler..  

Filmin en büyük handikapı seyircinin kolaylıkla çözebileceği bir kurguya sahip oluşu denilebilir, eğer karakter odaklı bir hikaye görmeyi beklemiyorsanız tabii. Karakterlere gelince..

TEXTE REŞ / KARA TAHTA [2000]

1988 yılı Mart ayı… Kuzey Irak’ta küçük bir Kürt kasabası, Halepçe kimyevi silahlarla 
bombalanarak yerle bir ediliyor. Filmin zamanı bu katliamın hemen sonrası..
Öğrencilerini İran-Irak sınır dağlarında arayan bir grup gezici öğretmen.. 
Yazı tahtalarını yüklenmiş, dağ taş, dere tepe demeden dolaşırken..
          Yüzleri güneş yanığı, hırpani kılıklarıyla bir sürü çocuk. Daracık bir dağ yolu. 
Durmak zorunda kalıyorlar, önlerinde bir engel var! Bir adam bu. 
Otuz-otuzbeş yaşlarında, arkasında tahtadan, kocaman kara bir dikdörtgen. 
Bakışlarıyla okşuyor çocukları adeta, onlarla konuşmaya çabalıyor. 

"Hey, çocuklar durun, nereye gidiyorsunuz?" 
Çocuklar sırtlarında taşıdıkları paketlerle iki büklüm, dirayetli. Başlarını kaldırıp 
‘bu da nerden çıktı’ der gibi bakıyorlar adamın yüzüne. 
"Öğretmeniniz var mı? Olsun ister misiniz? Ben öğretmenim.." diye sıralıyor “Yol Kesici”. 
Tek bir karşılık alıyor onlardan: "Hayır!" Yılmıyor, tekrar soruyor:
"Okumayı öğreteyim mi size? Kitap okursunuz, yolda izde kaybolmazsınız!" 
Bu defa gelen cevap biraz daha uzun: "Biz sınırda kaçak mal taşıyan 
hamallarız, sürekli yoldayız, hiç oturmadan nasıl okuyabiliriz?"
(Okumak ne işimize yarar? Şu sırtımızdaki yükü hafifletir mi, onu unutturdu diyelim, 
ya omuzlarımıza çöken hayatın ağırlığı.. Okumakla bu yük hafifler mi ağabey?)
“Çekil yolumuzdan.. Bize engel oluyorsun, bırak da gidelim!”
        Gitmek istiyorlar ama okuma-yazmanın haricinde bilmedikleri bir şey daha var! 


Rebuvar tek denemede yenilgiye uğrayıp vazgeçecek adam değil..

***

2000 yılı Cannes Film Festivali'nde "Jüri Özel Ödülü"nü kazanan filmin yönetmeni, 
İran'ın yeni nesil sinemacılarından Samira Makhmalbaf. "Karatahta"nın gayretkâr 
öğretmenlerinden Rebuvar rolünde, bir başka sınır filmi olan "Sarhoş Atlar Zamanı"nın 
yönetmeni Bahman Ghobadi'yi görüyoruz. 

Anlatmak istediğini sadelikle ifade eden film, hayal perdesinde 
minimalist ve gerçekçi hikayeler görmekten hoşlananlar için biçilmiş kaftan niteliğinde. 
İran sinemasını da seviyorsanız, mutlaka izleyin diyorum.


{Bu yazı 02.08.2010 tarihinde www.sivrisinema.com adresinde yayınlanmıştır.}

ZAMANİ BARAYE MASTİ ASBHA aka. "A TİME FOR DRUNKEN HORSES" [2000]

ZAMANİ BARAYE MASTİ ASBHA aka. A TİME FOR DRUNKEN HORSES [2000]

{Sarhoş Atlar Zamanı}

 İranlı yönetmen Bahman Ghobadi,
 İran-Irak sınırındaki karlı, sarp yamaçlara çarpa çarpa
keskinleşmiş Kürt lisanında tersine bir masal anlatıyor bize.
 Bu, ilk uzun metrajlı filmiyle büyük takdir topluyor ve ödüller alıyor.

Film demeğe dili varmıyor insanın,
perdede görünenler öylesine sahici çünkü.
Birçok İran filminde olduğu gibi çocuklar yine başrolde.

Siyah zemin üzerinde iradesiz bir el tarafından yazılmış gibi
titrek hat yazıları geçerken,
öyküdeki aile ferdlerinin kimler olduğunu
 küçük bir kızın sesinden öğreniyoruz.

İkisi kız, biri sakat beş çocuk ve babalarından müteşekkil bir aile.
Anneleri en küçük kardeşlerini doğururken ölmüş,
ablası Rojin'in onun yerini aldığını söylüyor Emine.

Babaları da sınırda kaçakçılık yaparak çocuklarına bakmaya çalışırken
pusuya düşüp ölünce,
ailenin sorumluluğu 10-12 yaşlarındaki Eyüp'ün üzerine kalıyor.

Film boyunca Eyüp, hem kardeşlerini koruyup kollamak,
hem de geçimlerini sağlamak için çabalayıp duruyor.

***

"Amcam 8 tane çocuğu olduğu için bize bakamadı."
diye kıytırık bir mazeret öne sürse de Emine,
sorumluluğu Eyüp'ün küçücük omuzlarına yıkmaktan çekinmeyen amcaları,
 iş Rojin'i,sakat kardeşi Madi'yi ameliyat ettirmeleri karşılığında
Iraklı bir adama vermeye gelince,  evet demek için bir an tereddüt etmiyor.
Bu çelişki içinde itiraz etmeye çalışan Eyüp'e de tokadı yiyip oturmak düşüyor.

***

Yönetmen Bahman Ghobadi, bir sonraki filmi
"Kaplumbağalar da Uçar",
yine çocuklardan oluşan bir ailenin dramını anlatırken
buna kıyasla çok daha koyu bir hikaye üzerinde çalışmış.

Peşpeşe izlenebilir.

***

Filmde, işten eve dönüş yolunda, kamyonetin arkasına doldurulmuş götürülen
çocukların söylediği türküyü
videodan dinleyebilirsiniz. Çok etkileyiciydi.

{Bu yazı 12.06.2010 tarihinde www.sivrisinema.com adresinde yayınlanmıştır.}

SARHOŞ ATLAR ZAMANI Kürtçe Türkü (2000) 
Yükleyen Gece Kütüphanesi. - Diğer müzik videolarına göz atın.