AYI YOGİ [2010]

Ayı Yogi filmi üzerine yazmaya "eski dostumuz Yogi" mealinde kelimelerle başlamak isterdim ama daha önce Yogi'nin çizgi filmini hiç izlememiş biri olarak böyle söyleyemem. Çizgi film izlemeyi çok sevmeme rağmen, bu filmi izleyene kadar Ayı Yogi ve sevgili arkadaşı Bobo'yu şeklen ve gıyaben, biraz da oynadığım sepet yakalama oyunundan tanıyordum dersem yerinde olur. 

100 yıllık bir geçmişe sahip, tarihi Jellystone doğa parkında, duvarına "İnim İnim Güzel İnim" levhasını çakarak, içerisinde türlü konforu sağladığı yuvasında arkadaşı Bobo ve onun minik kaplumbağasıyla birlikte yaşayan akıllı ayımız Yogi, tüm enerjisini parka pikniğe gelen insanların yemek sepetlerini aşırmak için harcamaktadır. Zira orman içinde vahşi hayvanlar gibi avlanmak ona göre değilken meyveli pasta ve söğüş et gibi işlemden geçirilmiş yiyeceklere bayılmaktadır. Sepetleri uzaktan kumandalı yöntemlerle elde etmek için çeşitli düzenekler kurması, park korucusu Bay Smith'i zor durumda bırakırken Jellystone Parkı için hain planları olan bir vali sahneye çıkar. Park tarım alanı yapılarak gelir elde etmek için yokedilme tehlikesi ile karşı karşıyadır. Korucu Smith, Ayı Yogi ve Bobo parkı kurtarmak için planlar yaparken, bir belgesel çekimi için Jellystone'a gelmiş olan Rachel isimli genç bir kadın onlara yardım edecektir..

GÖRME BİÇİMLERİ_John Berger

Yayın Evi: Metis Yayınları
Basım Yılı: Ekim 2010
Sayfa Sayısı: 155

Beklediğim bir resim yorumlama kitabıydı, John Berger'a ait bu kitapta çeşitli klasik resimler ve reklamlar üzerine yorumlar, genel karşılaştırmalar mevcut fakat okuyucusunu tam manasıyla doyurmaktan uzak kaldığını düşünüyorum.

Kitabın ilerleyen kısımlarında bir çok sayfa boyunca sadece resimler koyup, siz bundan ne mana çıkarırsanız çıkarın demesi de biraz tuhaftı açıkçası.

Önyüzünde yazdığı üzere BBC televizyonu için çekilen bir programdan derlenen görüşleri içeren Görme Biçimleri fazlasıyla dağınık bir kitap ve düşünceleri çeşitlendirme açısından hayli fakir denilebilir. Bahsi geçen resim ve fotoğrafların kitaba siyah-beyaz ve minik boyutlarda eklenmesi ayrı bir handikap diye düşünüyorum. Yine de bir göz atmaya değer.

ŞEKER PORTAKALI_Jose Mauro De Vasconcelos

Yayın Evi: Can Yayınları
Basım Yılı: 2001
Sayfa Sayısı: 207

Ölüm mukadder olmasa hayatın değeri ne olurdu? Sevgili Deniz, Virginia Woolf'un en sevdiğim kitabı Jacob'un Odası üzerine yazarken "Arka kapağı okuduğunuz an Jacob'un öleceğini öğreniyorsunuz. Bu duygu ile okumaya başladığınız için, içinize kocaman bir hüzün yerleşiyor. İlk sayfalarda çocukluğunu okuduğunuz bu gencin hayatına şahit olurken ölümüne nasıl adım adım yaklaştığını biliyorsunuz ama elinizden bir şey gelmiyor. Tıpkı gerçek hayatta olduğu gibi. Öleceğimizi bile bile aşık oluyoruz, mutlu oluyoruz, deliler gibi eğleniyoruz, kahkahalarla gülüyoruz." demişti. Geçenlerde Şeker Portakalı'nı yeniden okurken onun bu sözlerini hatırladım sık sık, çünkü kitabın önsözünde adların sıralandığı bir "Ölülerime" ithaf bölümü var.  O kısmı okuyunca Vasconcelos'un kendi hikayesini anlattığı Şeker Portakalı bambaşka bir hal alıyor. Ablası Gloria 24 yaşında intihar etmiş ve çok sevdiği küçük kardeşi Luis de genç yaşta hayatını kaybetmiş. Bunları öğrendikten sonra Şeker Portakalı'nı okurken Gloria'nın minik Zeze'yi herkese karşı koruyup kollaması, Luis'in ona olan hayranlığı ve sevgisi daha fazla yüreğinize dokunuyor.

Arkakapak yazısında Jose Mauro de Vasconcelos oniki günde yazdığı kitabı için; "Onu yirmi yıldan fazla taşıdım yüreğimde." diyor. 48 yaşındayken, çocukluğuna dair bunca ayrıntıyı, duyguyu ve olayı böyle canlı bir dille yazabilmesi için hakikaten kitabın içinde bahsi geçtiği ölçüde çok kuvvetli bir hafızaya sahip olması gerek. Öyle güzel anlatıyor ki..

Şeker Portakalı'nın en sevdiğim tarafı, küçük bir çocuğun, Zeze'nin hikayesini anlatırken bunu sömürüye kaçmayan bir duygusallıkla yapmasının yanısıra hayli gerçekçi bir bakış açısıyla yansıtması. Aile içinde, kardeşler arasında olup bitenler, kavgalar-tartışmalar, iyilik ve kötülükler birbiri ardına sıralanıyor. Bazen birbirinden nefret ettiğini sanacak kadar şiddetli duygular hissetsen de aslında nasıl da derinden, sarsılmaz-kopmaz bağlarla sarılı olduğun anne-baban, abin, ablan ve kardeşlerin..

Brezilya'da çok çocuklu yoksul bir ailenin oğlu Zeze, kocaman bir yüreğe ve kabına sığmayan haşarı düşüncelerle dolu bir  kafaya sahip.  Onun hayatın kendisi gibi hüzün ve sevinçlerle dengelenen hikayesini mutlaka okumanızı tavsiye ediyorum.  Jose Mauro de Vasconcelos'un harikulade kitabı Şeker Portakalı'nın devamı için Güneşi Uyandıralım ve Delifişek kitaplarına da bakabilirsiniz.

EYYVAH EYVAH 2 [2011]

Perdeye yansıyanla kimyanız uyuşuyor, sizde müspet bir his uyandırıyorsa onun kuvvetli veya zayıf yönlerinin farkında olmanız bu hissi değiştirmiyor. Konu bir komedi filmiyse benzer bir mizah anlayışınız olması gerek onu sevmeniz için. 

Ata Demirer'in espri anlayışı, işin kolayına kaçarak küfür v.b. klişeleri peşpeşe kullanmak yerine seyircisine saygı duyan, oturup emek verilerek yazılmış metinler içerdiği için değer kazanıyor. Tek Kişilik Dev Kadro'su bu anlamda tam adına yakışır nitelikteydi. Oyuncu olarak yer aldığı birkaç filmin (Neredesin Firuze, Kısık Ateşte 15 Dakika, Osmanlı Cumhuriyeti) ardından hikayesini kendisi yazdığı Eyyvah Eyvah, 2010 yılında vizyona girdiğinde çığlık çığlığa bir tanıtım yapılmamasına aldırmadan ciddi bir izleyici kitlesi tarafından izlenmiş ve çok beğenilmişti. Her zamanki Ata Demirer şirinliğinde, hem tanıdık hem de yeniydi. 

İlk filmde, Çanakkale-Geyikli'de dedesi ve anneannesiyle yaşayan Hüseyin, babasını arayıp bulmak için İstanbul'a gidiyor ve  memleketten tanıdıkları olan terzi Ramiz'den yardım istiyordu. Bu esnada ünlü bar şarkıcısı Füruzan (Demet Akbağ)'la tanışıyor, onun da yardımıyla, birlikte türlü maceralar yaşadıktan sonra babasına kavuşuyor, film nihayete eriyordu. Görüp görebileceğiniz en sevimli mimiklere sahip baş karakter Hüseyin Badem'in hikayesinin Eyyvah Eyvah 2'de aynı komik aksiyonuyla devam ettiğini söyleyebiliriz. Konuya gelince.. 

GÜZEL SANATLARIN BİR DALI OLARAK CİNAYET_Thomas De Quincey

Yayın Evi: İletişim Yayınları
Basım Yılı: 2007
Sayfa Sayısı: 145

İsminden yola çıkan tüm önyargılarımı bir kenara bırakarak okumaya başladım kitabı.  Üç uzun denemeden ilk ikisindeki vicdanen kendini haklı göstermeye çalışarak teorilerini  (cinayetin işleniliş tarzında bulduğu estetik anlamı) anlatmasını dişimi sıkarak bitirdim ama üçüncüye sıra geldiğinde, cinayete övgüden çıkıp vahşetle işlenmiş cinayetleri betimlemeye dönüştü konu ve midem bulanmaya başladı.

Borges ne denli övgüler dizerse dizsin hakkında, Thomas De Quincey sapkın fantezilerini ahlaken kabul edilebilir şekilde anlatmaya çalışan bir uyuşturucu bağımlısından öteye gidemiyor bu kitap bağlamında. Şimdilerde sıradışı insanlar için yüceltme anlamıyla kullanılan "anormal"liğin de bir sınırı olmalı. Başka canlara kastetmenin, kanın ve şiddetin zevkini ballandıra ballandıra anlatmanın hiçbir mazur görülecek tarafı yok. Durup durup "Ben bunları tasvip etmiyorum aslında" demek pisliği temizlemiyor.
Kitabı dediğim gibi tiksintiyle bitirdim. Böyle bir sanat ve estetik anlayışını kesinlikle kabul etmiyorum.  

SENİ O KADAR ÇOK SEVDİM Kİ / IL YA LONGTEMPS QUE JE T'AİME [2008]

Yalnızca ismi çok etkileyici olduğu için izlediğim bir filmdi. "Uzun zaman hapis yatmış bir kadının dışarı çıktıktan sonra kızkardeşinin yanına gidişi ve hayata tutunma çabaları" diyerek özetleyebileceğimiz filmde yerine hiç oturmayan çok nokta vardı (kadının işlediği suç, nedeni, bu nedeni kimseye açıklamaması v.b.) İnanılmaz derecede iç sıkıcıydı. Durağan filmlerle hiçbir alıp veremediğim olmamıştır şimdiye kadar ama bu defa filmi hayli manasız ve hissiz buldum açıkçası.

"Seni O Kadar Çok Sevdim Ki" nin aklımda kalan tek güzel yanı, evdeki kütüphanede oturup bütün gün kitap okuyan ve hiç konuşmayan yaşlı adamdı ancak o da çok kısa sürelerde görünüp kaybolduğu için filmi izlemeye değecek bir unsur değildi maalesef :) Vakit kaybetmemenizi tavsiye ediyorum.

GÖZLERİNDEKİ SIR / EL SECRETO DE SUS OJOS [2009]

"söylenmemiş aşkın güzelliğiyledir kağıtlarda yarım bırakılmış şiir.."

Gecenin bir vakti aniden uyanan Benjamin Esposito başucunda duran deftere tek bir sözcük karalar; "Korkuyorum.." 

Emekli bir sorgu müfettişi olan Benjamin, 25 yıl önce üzerinde çalıştığı bir tecavüz-cinayet vakasını roman olarak kaleme almaktadır. Olayın ayrıntıları zihninde aydınlandıkça, içinde uzun zaman önce kilitleyip kapadığı başka bir büyük sır gitgide açığa çıkmaya başlar; sorgu hakimi Irene Menendez Hastings'e olan tutkusu.. Birlikte çalışırken, genç kadının tüm yüreklendirmelerine rağmen Benjamin, ona açılmaktan hep korkmuş, nihayetinde Irene başka biriyle nişanlanmış ve ayrılmışlardır.

Aradan geçen uzun zamandan sonra sevdiği kadının bulunduğu şehre geri dönen Esposito hem cinayetten kısa süre sonra yakaladığı halde salıverilen katilin, hem de kalbinde yıllarca gizlediği aşkın izindedir şimdi. Hayatının şiirinde eksik kalan harfleri tamamlayabilecek midir? 

Sırlar ve tutkular üzerine hayli dramatik, bir o kadar esprili, nefis bir şekilde çekilmiş ve kurgulanmış bir film, "Gözlerindeki Sır". 2010 yılında kazandığı en iyi yabancı film oskarını tam manasıyla hakeden Arjantin/İspanya yapımı filmin gözleriyle merâmını anlatabilme becerisine sahip başrol oyuncuları Ricardo Darin (Benjamin) ve Solledad Villamil'in (Irene) uyumundan etkilenmemek mümkün değil. Hikayenin ikinci katmanındaki dehşetli intikam olgusunu ete kemiğe büründüren Pablo Rago (Richardo Morales) ve Javier Godino (Isodore Gomes) de gerçekten başarılı bir oyun sergiliyorlar.

Psikolojik gerilim ve gizem filmlerinden hoşlanıyorsanız mutlaka izlemenizi tavsiye ediyorum.

HERCULE'ÜN ON İKİ GÖREVİ_Agatha Christie

Yayın Evi: Altın Kitaplar Yayınevi
Basım Yılı: Nisan 2009
Sayfa Sayısı: 331

Agatha Christie'nin kurgulama dehasının bir ürünü olarak bu kitap, adaşı meşhur mitolojik kahraman Hercule'ün oniki görevinden esinlenen sevgili Poirot'muzun çözdüğü olaylardan oluşuyor. Hercule Poirot'nun emekli olup kabak yetiştirmeye (!) karar verdiği bir dönemde onu ziyarete gelen arkadaşı Dr. Burton'la yaptığı bir konuşma onu mitoloji okumaya yöneltiyor ve dedektifimiz karşılaştığı efsanevi karmaşadan pek hoşlanmasa da belli bir düzen doğrultusunda oniki göreve sadık kalmaya karar veriyor.

Modern apartmanındaki yalın, düzenli, titizlikle ısıtılmış kare* odasında koltuğuna oturup yunan mitolojisi okuyan ve kendi kendine düşünen Hercule Poirot'nun mırıltılarını dinlemekten şahane ne olabilir?

Antik Herkül'e verilen görevleri simgesel olarak karşılayan hikayelerden tamamını büyük bir zevkle okusam da içlerinden bazıları vardı ki hakikaten harikuladeydi;

Esasen bir cinayet öyküsü olmayan Arkadia Geyiği içerdiği dramatik anlatımla, Augias'ın Ahırları su yataklarını değiştirme esprisiyle ve Stymphalia'nın Kuşları tekinsiz havasıyla çok etkiledi beni. Hydra Ejderi'nin simgelediği olgu tam yerindeydi. Geryoneus'un Sığırları "sığır gibi güdülmek" tabirini çok güzel karşılarken, Bayan Carnaby'inin zaman zaman kendini kaybedip sürü psikolojisine kapılıvermesiyle çok eğlendim. Hesperidlerin Elmaları'daki altın kadehin el değiştirmeleri bir parça kafamı karıştırsa da anlamlı bitişiyle hoş bir his bıraktı diye düşünüyorum.

Son hikaye Kerberos'un Yakalanması, Agatha Teyze'mizin ifadesiyle yazarken onu en çok zorlayan öykü olmuş kitapta. Klasik yumuşak tarzının biraz dışında kalan, Cehennem adında bir gece kulübü ve onun kapısında bekleyen Kerberos adlı kocaman siyah bir köpekle ilerleyen hikaye Hercule Poirot'nun bildiğimiz tek flörtü Kontes Vera Rossakoff'u da içermesi açısından hem güzel hem de dehşetli bir atmosfere sahip. İşin ilginç tarafı Agatha Christie aynı isimle, yine Kontes Vera'yı kullandığı başka bir hikaye daha yazmış ve saklamış. John Curran'ın Agatha Christie'nin Gizli Defterleri'nde yayınladığı bu hikaye, yine Kerberos'un Yakalanması adını taşıyor fakat tamamen farklı bir konudan bahsediyordu.

Kitabı okurken sık sık Agatha Christie'nin tam okumak istediğim türden hikayeler yazdığını, böylece beni nasıl mutlu ettiğini düşündüm. Zaten içinde Hercule Poirot olup da beğenmediğim kitabı çok nadirdir. Hercule'ün On İki Görevi de bu istisnalardan biri olmadı. İçinde, her hikayenin başında bulunan mitolojik özetlerde kullanılan, Yunan alfabesini andıran yazıtipinin ayrıca hoşuma gittiğini de ekleyeyim. Sıcak tonlarda esrarengiz ve hoş bir kapağı olan, bu tombul kitabı çok sevdim. :)

Not:  Kitabı aynı dönemde okuduğumuz Kitap Kulübü üyesi arkadaşlarıma ve mitolojiyle yakından ilgilenen ve benim gibi Agatha Christie'yi çok seven canım arkadaşım Deniz'e teşekkür ediyorum. Birlikte okumak güzeldi.  :)

AYAZDA BİR YÜREK / UN COEUR EN HİVER [1992]

Hayatını 27 yaşında bir düelloda kaybetmiş, ikinci romanını tamamlayamadan ölüp gitmiş Rus şair Lermontov'un hikayesinden okumuş olsaydım belki daha fazla anlar ve severdim Ayazda Bir Yürek filmini. Ama bu, sadece görüntüde akıp geçen haliyle çok da fazla iz bırakmadı bende. 

Edebiyatta ve sinemada defalarca tekerrür etmiş bir üçgen üzerine kurulu hikaye; bir kadın ve biri ona aşık olan, diğeri aşık olduğu iki adam. Camille (Emmanuelle Beart) bir keman virtüözü, kocaman güzel gözleri olan genç bir kadın. Kendinden yaşça bir hayli büyük olan sevgilisi Maxime (Andre Dussollier), bir keman ticarethanesinin sahibi, dışa dönük ve sosyal bir adam. Maxime'in ortağı keman yapımı ve tamirinde usta Stephane (Daniel Auteuil) ise, arkadaşının aksine içe kapanık, sakin ve mesafeli biridir. Camille, Stephane'a aşık olur ve Maxime'den ayrılır. Fakat sevgisini önüne serdiği Stephane, onun aşkına karşılık verecek midir?

Fransız yönetmen Claude Sautet'in yetmiş yaşlarındayken senaryosunu yazarak çektiği Ayazda Bir Yürek, müzik duyarlılığı yüksek bir film. Uzun keman dinletileri ve manalı bakışmaların haricinde bilhassa Stephane'ın iç dünyasına dair çok fazla bulgu içermiyor. Onun konservatuardan ayrıldığını öğreniyor ve duygusal beklentileri olan ilişkilerden kaçındığını anlayabiliyoruz sadece. Öyle sukunetli bir hali var ki, Stephane'ın "ayazda" oluşundan memnuniyet duyduğu izlenimi oluşuyor seyircide. Camille de adamın kapalı bir kutu gibi görünen, anlaşılamayan iç dünyasından etkileniyor gibi. Maxime ise "iyi adam" olarak üzerine düşeni yapıyor ve çekiliyor aralarından.

Köprüdeki Kız filmindeki performansını çok beğendiğim Danielle Auteuil, tutuk-donuk ve gizemli Stephane'ı ustalıkla canlandırırken, Emmanuelle Beart tartışmasız güzelliği ve hüzünlü bakışlarıyla seyirciyi etkisi altına alıyor. Ödüllü yardımcı oyuncu Andre Dussollier ise filmin en hayat dolu karakteri olarak göze çarpmakta. 

Not: Filmle ilgili daha duygusal ve ayrıntılı bir yorum, güzel bir yazı için Uğur Kökden'in Adam Sanat dergisindeki incelemesi ni okuyabilirsiniz.

CRACKS [2009]

Franklyn'deki rolünü çok beğendiğim Eva Green için izlediğim bir film. Muhafazakar denilebilecek bir yatılı kız okulunda öğretmenlik yapan Bayan G (Eva Green) ve bir grup kız öğrencisinin hikayesi. Son dönemin popülerliği dayatılmaya çalışılan ilişki tarzlarının mevcut olduğu filmin herhangi bir artısı yoktu. Sadece kır görüntüleri, Eva Green'in havalı-soğuk halleri ve kızların düzenlediği gece partisi güzeldi. 

Modern bir "Ölü Ozanlar Derneği" olmaya çalışmış ama yeterli malzemesi olmadığı için sınıfta kalmış bir film diyebiliriz. Okula sonradan gelen İspanyol öğrenci (Maria Valverde)nin yaşadıkları da dahil olmak üzere şimdiye kadar çok kullanılmış öğelerden oluşuyordu. Bir avuç suda fırtına koparmaya çalışmış ama başaramamışlar doğal olarak. 

Sanat yönetmenliği ve kostüm tasarımlarına dair fotoğraftan fikir edinebilirsiniz. Bu açıdan gayet başarılı olduğunu ifade etmek lazım. Yine de Cracks, izlenilmediğinde çok şey kaybedilmeyecek türden bir yapım.