SHAKESPEARE'DAN RUHA DOKUNAN DÜŞÜNCELER Haz. Aslı Aker

Yayın Evi: Carpe Diem Yayınları
Basım Yılı: 2006
Sayfa Sayısı: 134

Ruha Dokunan Düşünceler serisinden elimdeki dört kitabın haricinde okumayı düşünmüyordum ama Shakespeare okumamız esnasında
bu kitabı da sahaflardan alıp listeme ekledim. Tolstoy, Dostoyevski
ve Balzac haricindeki tüm kitapları da okumuş oldum böylelikle.

Daha önce bu kitaplarla ilgili yazdığım düşünceler bu kitap için de
geçerli; eserin herhangi bir yerinden alınmış olduğu için kopuk
cümleler ve hangi alıntının hangi kitaba ait olduğunun net olarak yazılmaması sebebiyle çok da keyifli bir okuma olduğunu
söyleyemem ama sanırım en çok altını çizdiğim yer Shakespeare'ın alıntılarında oldu.


Ölümlülerin başını yiyen;
Kendilerine duydukları fazla güven. [sf 29]

Süt ninesine bile
türlü türlü diller dökmüştür bu herif
memesini emmezden önce! 
Zamanımız böylelerine hayran işte,
böyle günün türküsünü çağıranlara! 
Gösterişler, kırıtmalar altında
köpüğe benzeyen boş bir beyin. 
Bununla en parlak, en ince görüşlü insanların
ağzından girip burnundan çıkmayı becerirler. 
Oysa içlerini yoklarsanız,
bir üfürmede su kabarcıkları gibi
patlayıverir neleri varsa. [sf 36]  

Büyük sevgide, küçük kuşkular
korkuya döner;
küçük korkular büyüdükçe
artar büyük sevgiler. [sf 46]  

Kurnaz gözlerin sanat yeteneği az
Sırf gördüğünü çizer, yüreği tanıyamaz. [sf 59]

Zaman ikiyüzlülüğün gizlediğini
nasıl olsa br gün ortaya çıkarır. [sf 80]

Yaldızlı mezar görünce gözün kamaşır; 
Bilmezsin ki içinde kurtlar kaynaşır. [sf 95]

Yoksul olup da haline şükreden insanın
kendisi de zengindir gönlü de. 
Oysa zenginliği sınırsız olduğu halde
her an yoksul düşme korkusuyla yaşayanın
bir kış kadar yoksul bir hayatı vardır. [sf 97]

Ölmek, uyumak sadece! Düşünün ki uyumakla yalnız
Bitebilir bütün acıları yüreğin,
Çektiği bütün kahırlar insanoğlunun.
Uyumak, ama düş görebilirsin uykuda, o kötü!
Çünkü o ölüm uykularında,
Sıyrıldığımız zaman yaşamak kaygısından,
Ne düşler görebilir insan, düşünmeli bunu.
Bu düşüncedir uzun yaşamayı cehennem eden. [sf 104]

ONİKİNCİ GECE _ William Shakespeare

Yayın Evi: Remzi Kitabevi
Basım Yılı: 1992
Sayfa Sayısı: 168

Fırtına 'nın ardından hangi Shakespeare oyununu okusam o sadeliği ve büyüleyici anlatımı arayacaktım sanırım. Halbuki Onikinci Gece, şâşaalı ve klasik tarzda bir anlatım içeriyor. Böyle olması da çok normal zîrâ Noel şenliklerinin onikinci gecesi sarayda oynanması için yazılmış. Oyun -diğer adıyla- Siz Nasıl İsterseniz, ciddiyet ile komedinin harmanlandığı bir olay akışına sahip diyebiliriz.

Oyun, İtalya civarında varolduğu hayal edilen Illyria isimli yerin dükü Orsino'nun, babası ve erkek kardeşinin ölümü için yas tutan kontes Olivia'ya aşkının dizeleriyle başlıyor. Orsino, kendisiyle evlenmesi için Olivia'yı ikna etmek üzere Viola'yı görevlendirir. Orsino'nun hizmetlisi, erkek kılığındaki Viola, bir deniz kazasında ikizi Sebastian'ı kaybetmiş genç bir kızdır ve gizliden gizliye dükü sevmektedir. Buna rağmen Olivia'ya giderek Orsino'nun aşkını anlatır, aralarını bulmak için çaba gösterir. Olivia ise erkek kılığındaki Viola'ya aşık olur, ikiz kardeşi Sebastian'ın ortaya çıkmasıyla onu sevdiği adam zannederek evlenir. Herşey açığa çıktıktan sonra Dük Orsino, Olivia'dan umudu keserek Viola'nın sevgisine karşılık verir.

Tipik bir 'romantik komedya' olarak nitelendirilen eser, böyle çapraz ilişki ağlarıyla örülmüş. Ciddi aşk ilişkileri ve bir komik tuzak olmak üzere iki katmanı bulunan Onikinci Gece'den bahsederken Olivia'nın hizmetçisi Maria, amcası Sir Toby, kahyası Malvolio, uşağı Fabian ve soytarı Feste takımı arasında geçen bölümlerin oyunun komedi unsurunu oluşturduğunu da söylemek gerek. Kendini beğenmiş, kibirli kahya Malvolio'ya bir mektupla kurulan tuzak bir hayli eğlenceli.

Onikinci Gece, her ne kadar havai ve neşeli bir metin olsa da, içinde yer alan bir şarkı Agatha Christie'ye nefis bir kitap olan Koltuktaki Ölü'nün ilhamını vermiş.

Dük Orsino, 'Neredeysen ey ölüm gel yaklaş / Hüzünlü bir selvi tabuta koyun beni..' 
dizeleriyle başlayan şarkıyı,
'Güneşte yün eğiren ve örenler, dantel işleyen tasasız kızlar,
Hep bu şarkıyı söylerler.
Bu melodi yalın gerçekleri dile getirir,
Eski günlerdeki saf sevgiden söz eder.' diye tanımlar.   (sf 79)

Viola ise, efendisini sürekli reddeden Olivia'ya, 'Eğer size aşık olan ben olsaydım, salkım söğütten* bir kulübe kurar kapınızın önüne, evinizde dolaşır, durmadan ruhumu(sizi) isterdim (...) öyle ki rahat edemez olur, acırdınız bana.' der. *Salkım söğüt, İngiliz edebiyatında umutsuz aşkı simgelemektedir. (sf 59) 

Sebastian, öldüğü sandığı kızkardeşi için, 'Onun anısını tuzlu suda boğmaktayım. ' diyerek ağlamasını kasteder. (sf 61)

Yine Sebastian'ın ağzından

'Ya delirdim, ya düş görüyorum.
Hayal bilincimi hep bu unutkanlık ırmağında* tutsun!
Eğer bu bir düşse, bitmesin uykum.' cümlelerini okuruz.
*Lethe, Cehennemde olduğu varsayılan efsanevi bir ırmak, suyunu içen kişinin bütün geçmişini unuttuğuna inanılıyor. (sf 138)

Shakespeare oyunları içinde birçok tanımlama, mitolojik öğe ve göndermeler geçtiği için, editörlerin tercihine göre bu açıklamalar ya kitabın sonunda toplu olarak yahut bulundukları sayfanın altına yerleştirilmiş. Fırtına'yı okurken, açıklamalar için son sayfalara sürekli bakmak çok sıkıntı vermişti ama Onikinci Gece'de bu bölümlerin sayfa altlarına eklenmiş olması çok kolaylık sağlıyor. Oyunları alırken bu hususa dikkat etmekte fayda var diye düşünüyorum.

SHAKESPEARE OKUMALARI [16-31 Mayıs 2012]

Agatha Christie, romanlarında dahi İngiliz yazar Shakespeare'ın söz, şiir ve motiflerinden bir hayli faydalanmıştır.  Hatta en iyi kitaplarından birini Iago kompleksi üzerine kurduğunu da söyleyebiliriz. Lady Macbeth ve üç cadısı, Fırtına'nın Ariel ve Prospero'su, Romeo'nun ilk aşkı Rosalind v.b. Shakespeare karakterleri kitapların içinde sıklıkla karşımıza çıkar. Shakespeare'a Christie yorumunu her zaman büyük bir zevkle okur, çeşitli şair ve yazarlardan gocunmadan ilham almasının ne kadar hoş bir şey olduğunu düşünürüm. 

Sevgili arkadaşım Deniz'le, birlikte okumaktan büyük mutluluk duyduğumuz Christie'lerin yanısıra başka yazarları da paylaşmaya karar verdik. Öncelikle yaklaşık iki hafta sürecek bir zaman zarfında  Shakespeare okuyacağız. 

William Shakespeare'ın on-oniki kadar oyununu ve sonelerini bir dönem okumuş, içlerinden bazılarına fena halde sarmıştım. Hamlet, Macbeth, Othello, Romeo ve Juliet gibi. Elbette daha çok zihnimde kalanlar da onlar. Bu okumamızda Hamlet ve Macbeth'i tekrar gözden geçirmek, Huysuz Kız, Onikinci Gece ve Fırtına'yı da yenilemek istiyorum. 

Deniz'le yine keyifli, güzel bir okuma serüvenine başlıyoruz. Daha nice Shakespeare kitaplarını da birlikte okuyacağımızı umuyorum.

Bize katılmak isterseniz kapımız açık her zamanki gibi. 

Yazı ve yorumlarınızla da okumalarımıza dahil olursanız mutluluk duyarız.

Önceki okumalarımıza göz atmak için: 

Hercule Poirot Haftası [19-25 Temmuz 2010]

Agatha Christie Haftası [22-28 Kasım 2010]

Agatha Christie Ayı [Nisan 2011]

Agatha Christie Haftası [1-10 Temmuz 2011]

Agatha Christie Okumaları [Eylül 2011]
Agatha Christie Kış Okumaları [15-31 Aralık 2011]
Agatha Christie Haftası [23-30 Nisan 2012]

MACBETH [2006]

MACBETH [2006]



 Rengini gecenin karanlığı ve kanın kızıllığından alan bir oyun metni.. Shakespeare'ın eşsiz tragedyası Macbeth, Avusturalyalı yönetmen-senarist Geoffrey Wright'ın elinde özünü kaybetmeden, modern zamana uyarlanmış bir film haline dönüşmüş. Lady Macbeth rolünde gördüğümüz Victoria Hill'le birlikte, oyunun cümlelerine dokunmaksızın, unvanları ve atmosferi incelikle değiştirerek senaryoyu yazmışlar. Kral ve maiyeti, Melbourne'un yeraltı dünyasında bir çete resi ve adamlarıyla yer değiştirmiş. Böyle tavrını açıkça ortaya koyan filmleri seviyorum. Shakespeare oyunları filme alınırken, ya Kenneth Branagh'ın 96 yılında çektiği Hamlet gibi tamamen asla sadık kalınmalı, yahut uyarlama yapılacaksa bariz farklılıklar olmalı. Klasik metne hayranım o ayrı. Buna rağmen oyuna kıyasla filmdeki değişiklikler bana hiç garip gelmedi. Bilakis takdir ettiğimi söylemeliyim. Bu açıdan Macbeth filmi, yapması gerekeni yerine getirmiş gözüküyor.


***


Film bir mezarlık sahnesiyle açılıyor. Shakespeare'ın malum 3 cadısının, genç ve alımlı kızlar suretinde mezar taşlarını kırıp dökerken, Macbeth'le buluşacaklarına dair söylenmekte olduklarını görüyoruz. Kral Duncan'ın baş adamlarından Macbeth, onları uzaktan izliyor. Daha sonra evine döndüğünde, cadılarla yeniden karşılaşıyor ve onların Macbeth'in kral olacağına dair muğlak kehanetleri, genç adamın bilinçaltındaki karanlık hırsları körüklüyor. Kral'ı öldürerek yerine geçmeyi kafasına koyduktan sonra yakındaki ihanetinin vicdan azabı Macbeth'i sarsa da bu, yapacaklarını engellemeyecek. Herşeyin, iyiliğin ve kötülüğün apaçık ayırdında. Fakat kendinden nefret etme pahasına kötülüğe teslim olarak, insanlığını yavaş yavaş yitiriyor. Hafifçe sendelediği, bir an için tereddüde düştüğünde ise onun yüzünü karanlığa çeviren biri var yanında.. Karısı..

"İhtiyarın bu kadar çok kanı olacağı kimin aklına gelirdi?"

Lady Macbeth'in ağzından dökülen o meş'um kelimeler.. Gözünü iktidar hırsı bürümüş kocasını, Kral Duncan'ı öldürmesi için yüreklendirmiş ve cinayeti işlemesine yardım etmiş, herşey olup bittikten sonra ortak olduğu günahın azabıyla kıvranmaya başlamıştır. Ellerindeki hayali kan lekelerini yıkayarak çıkarmaya çalışırken bu ünlü sözünü söyler. Herhangi bir kadın gibi kandan ve cesetlerden korkmayan, çelik gibi sinirlere sahip Lady Macbeth'in ruhunu, derin bir vicdan azabı kemirmektedir. Kadın sonunda iyice çıldırır ve intihar eder.


Macbeth onun ölümünü umursamaz bile. Sevdiği kadını, karısını kaybettiğinde bile bir şey hissetmeyecek kadar taşlaşmıştır. Kendi kendine cadılardan duyduklarını tekrar ederek avunmaktadır; "Bir anneden doğan hiç bir canlı senin sonunu getiremeyecek, Macbeth.."  Kesin bir cümle gibi görünen bu sözler doğru mu? Onu da filmin sonunda öğreniyoruz.


***


Gotik atmosferi ve dehşetengiz sahneleriyle Geoffrey Wright'ın yorumundan Macbeth, kendisinden beklenileni veriyor. Şiir gibi diyaloglardan, insan ruhunun derinliklerine inmekten zevk alıyorsanız bu modern sinemasalı mutlaka görmelisiniz.




{Bu yazı 07.05.2010 tarihinde www.sivrisinema.com adresinde yayınlanmıştır.}

OTHELLO [1995]

HAMLET [1996]

HAMLET [1996]

Tartışmasız çok iyi bir film. Shakespeare'a zaten ne denebilir? 

İnsana dair mükemmel dialogları, 

Kenneth Branagh yönetmenliğinde nefis bir görsel şölene dönüşmüş. 

Bilineni kendi farklı uslûbuyla anlatan nadir eserlerden Hamlet, 

duygu ve düşünce yoğunluğuyla izleyici tam manasıyla çarparken,

yaklaşık 4 saat süren film şiir gibi akıp gidiyor. 

Şiddetle tavsiye ediyorum. 

Bir elimde kitap açık, gözüm filmde büyük bir keyifle izledim. 

Yazı atölyesinde Hamlet üzerine çalışırken aldığım notları okudum, 

o büyülü günler geri geldi kısa bir süre için..  Güzeldi.

2000 ve 2009 yapımı Hamlet'leri de sıraya koydum, 

en kısa zamanda izlemek niyetindeyim. :)